DE ZWEMBADSITE

Vlaamse primitieven als inspiratiebron voor grafisch beton
 
Beton is massief en robuust maar kan – ondermeer dankzij innovatieve procedés –vorm geven aan opvallend geraffineerde details. Voor het ontwerp van de gecraqueleerde gevelpanelen in architectonisch beton van de Leuvense Zwembadsite haalden de architecten hun inspiratie uit ons Vlaams schilderverleden.
 
Toen het voormalige zwembad van Leuven moest wijken - onder meer omwille van bouwfysische redenen - kwam een relatief grote plek (4.140 m²) in het hartje van één van onze oudste universiteitssteden vrij. Voor de heraanleg van de site schreef de stad Leuven in 2005 een wedstrijd uit; BOB361 zorgde in samenwerking met projectontwikkelaar IMPLANT NV voor het winnende project.
 
Blikvanger
 
Het ontwerp voorziet op de site (gelegen tussen het Hogeschoolplein en het Alfons Smetsplein) woningen, appartementen, loften, commerciële ruimtes en een ondergrondse parking. Tussen het Hogeschoolplein en het nieuwe hoofdgebouw wordt een binnenhof met semipubliek karakter ingericht. Ook de afwerking van het Smetsplein dat de aansluiting vormt tussen nieuw en oud maakt deel uit van de opdracht. ‘Het plein was niet voldoende opgeladen om te functioneren als volwaardig plein. Zo ontbraken er een aantal functies, toegangen, wanden, ...’, vertelt ir-Arch Ivo Vanhamme.
 
De blikvanger van het stadsontwikkelingproject is het nieuw appartementencomplex afgewerkt met gevelpanelen in architectonische beton. Dit vormt de ontbrekende wand van het Smetsplein en neemt tevens het niveauverschil van +/- 2 m tov. het Hogeschoolplein op. De ingangen van de appartementen en commerciële ruimtes op het gelijkvloers zorgen dan weer voor de nodige activiteit op het plein.
 
Permeabiliteit
 
De buurt wordt gekenmerkt door allerlei passages van en langs universiteitscolleges en publieke ruimtes. De architecten van BOB361 hebben getracht die doorstroming in hun project te laten terugkomen door verschillende extra doorgangen te ontwerpen. Bestaande connecties worden verbreed en soms ook (deels) overdekt. Deze permeabiliteit is de rode draad doorheen het hele project en heeft als doel openheid uit te stralen naar zijn omgeving.
 
‘Doordat de site een binnengebied was omgeven door bouwblokken, pleinen en doorgangen, waren veel achterkanten en restruimtes aanwezig. We vonden het dan ook noodzakelijk om deze “af te werken” om er “voorkanten” van te maken’, zo licht Ivo Vanhamme de belangrijkste uitdaging van het project toe.
 
De vormelijke opbouw van het hoofdgebouw bestaat uit horizontale lijnen waarbij massieve stroken afwisselen met transparante beglaasde stroken. De horizontale stroken springen hier en daar uit en vormen de terrassen van de appartementen. De balkons verspringen ook tov elkaar, zodat iedereen evenveel van de zon kan genieten.
 
Craquelé
 
Omdat een zekere massiviteit werd beoogd, koos de architect prefab betonpanelen voor de afwerking van de gevel. Kleinschaligere materialen zouden teveel voegen opleveren. Door de grootte van de betonpanelen bleven deze hier dan ook beperkt, wat het massieve karakter versterkt.
“Aansluitend begon het zoekwerk naar de afwerking van de betonpanelen. Door het Googelen van “graphic” en “concrete” op het internet vonden we al snel een nieuwe, relatief goedkope en grafisch interessante afwerkingsmogelijkheid, nl. het Graphic Concrete-procedé”, vertelt Ivo Vanhamme. “Het is trouwens de eerste keer dat dit Finse procedé werd toegepast in de Benelux”, vervolgt hij.
 
De inspiratie van het grafische patroon haalde de architect uit het craquelé op het schilderij “Het laatste avondmaal” van schilder Dieric Bouts, één van Leuvens’ bekendste inwoners van de 15e eeuw, behorend tot de ‘Vlaamse primitieven’. Eenmaal het patroon bepaald moesten keuzes gemaakt worden qua kleurstelling. Waar er vrij snel een consensus over was, was dat de gekozen kleuren niet mochten opvallen: het accent moest op het gebouw zelf liggen.
 
Uiteindelijk werd beslist voor de combinatie grijs (beton) en wit. Deze laatste kleur werd bekomen door, bij de samenstelling van het betonmengsel, het normale grind - als toeslagmateriaal - te vervangen door graniet. ‘Door deze ‘discrete’ kleurkeuze harmonieert het gebouw nog het beste met zijn omgeving en eist het niet alle aandacht op’, benadrukt Ivo Vanhamme.
 
Het craquelé patroon op het schilderij werd ingescand en uitvergroot. De gevraagde textuur werd geprint op een bruine folie: niet met inkt maar met een betonvertrager. Voor dit specialistenwerk zorgde Graphic Concrete Ltd, een Fins bedrijf. Van Finland gingen de rollen folie terug naar België, meer bepaald naar Zandhoven waar prefab betonfabrikant Eurobeton gevestigd is. Daar werden de prints op maat gesneden en op de bodem van betonmallen gelegd.
 
Negatief beeld
 
Na het storten kon de betonvertrager op de folie zijn werk doen: op de plaatsen waar dit product was aangebracht, verhardde het beton nauwelijks. Na het ontkisten werd het oppervlak van de betonpanelen grondig schoongespoten met behulp van een hogedrukreiniger. Op de plekken waar de betonvertrager was geprint kwam zo het ruwe beton met witte granulaten tevoorschijn. Het resultaat werd een haarscherp negatief beeld van de oorspronkelijke print, dat contrasteert met het gladde oppervlak van het volledig uitgeharde grijze beton.
 
Het patroon van de betonpanelen werd ook uit een stalen plaat gelazerd. Zo herhaalt het craquelé patroon zich in de borstweringen van de terrassen en vormt het een continue textuur die de materialiteit overstijgt.
“Het was niet eenvoudig om de juiste panelen te voorzien voor de juiste plek en daarenboven moesten deze dan ook mooi aansluiten bij de gelazerde borstweringen”, vertelt Ivo Vanhamme. “Ondanks de complexiteit van het project werd het beeld dat we in gedachten hadden perfect vertaald in de realiteit en verliep alles vlot”, vervolgt de architect.
 
Uitdaging
 
Leo Van de Vel en Bruno Boeykens, de projectleiders van het Studiebureel van Eurobeton, en hun collega’s van de productie werkten voor het eerst met het Gaphic Concrete-procedé. Dus ook in de fabriek was het zoeken en passen om alles mooi te laten aansluiten. “De betonpanelen verschillen onderling ook in hoogte en lengte, wat het doorlopen van het giraffe-motief – zoals we het hier noemen – niet eenvoudiger maakte”, vertelt Bruno Boeykens.
 
“De folie die ons werd geleverd vanuit Finland was zeer indrukwekkend”, vertelt Bruno Boeykens. “De 2 rollen waren wel 3 m breed en je had het gevoel dat ze tot in het oneindige liepen” vervolgt hij,” in realiteit was het 120 en 150 lopende meter folie, dat zorgvuldig op maat werd geknipt, wat een echt huzarenstukje was.”
 
Buiten de grote omvang van het project, was het dus een echte uitdaging om deze innovatieve techniek om te zetten in de realiteit. Het aantal panelen liegt er ook niet om: zo werden er maar liefst 801 elementen geproduceerd, wat overeenkomt met ongeveer 3014 m².
 
“Voor Eurobeton smaakt het in elk geval naar meer. De gesprekken met architectenbureaus, voor de productie van grafische prefab betonpanelen, zijn in elk geval veelbelovend” aldus Bruno Boeykens.
 
De samenwerking met het architectenbureau BOB361 verliep zeer vlot. Vele besprekingen gingen de productie van de panelen vooraf en ook tijdens de productie bleven ze nauw betrokken.
 
Dit is trouwens niet het eerste project van de BOB361 architecten met het Kempens bedrijf Eurobeton. Zo fabriceerde ze voor het VDAB-kantoor in Sint-Niklaas de prefab betonnen zonnewering. Met dit project werd BOB361 architecten trouwens genomineerd op de World Architecture Festival in Barcelona in de categorie Offices.
 
Het gebruik van prefab betonproducten in het project in Leuven beperkte zich niet tot de indrukwekkende gevelpanelen alleen. Zo werd de volledige vloeroppervlakte van 2.945 m² uitgevoerd in voorgespannen hollen vloerelementen.
 
 
Opdrachtgever Implant NV

Architect/ontwerper

     BOB361 Architecten       www.bob361.com

Aannemer                  Van Laere NV                   www.vanlaere.be
Betonfabrikant

                Eurobeton NV                 www.eurobeton.be